{"id":111478,"date":"2024-10-11T16:01:37","date_gmt":"2024-10-11T10:31:37","guid":{"rendered":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/?p=111478"},"modified":"2024-10-11T16:01:37","modified_gmt":"2024-10-11T10:31:37","slug":"indias-path-to-global-artificial-intelligence-ai-leadership","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/current-affairs\/indias-path-to-global-artificial-intelligence-ai-leadership\/","title":{"rendered":"\u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 \u0928\u0947\u0924\u0943\u0924\u094d\u0935 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0930\u094b\u0921\u092e\u0948\u092a"},"content":{"rendered":"<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u0938\u0902\u0926\u0930\u094d\u092d<\/b><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>\u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">(AI) \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947<\/span><b> \u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917, \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u090f\u0935\u0902 \u0938\u092e\u093e\u091c \u0915\u094b \u0924\u0947\u091c\u0940 \u0938\u0947 \u092c\u0926\u0932<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 2023 \u092e\u0947\u0902 G20 \u0914\u0930 AI \u092a\u0930 \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0938\u093e\u091d\u0947\u0926\u093e\u0930\u0940 \u092c\u0948\u0920\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092e\u0947\u091c\u092c\u093e\u0928\u0940 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0926 \u092d\u093e\u0930\u0924, \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 AI \u092a\u0930\u093f\u0926\u0943\u0936\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902 \u090f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0939\u093f\u0924\u0927\u093e\u0930\u0915 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0935\u092f\u0902 \u0915\u094b \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 (AI)<\/b><\/h4>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092a\u0930\u093f\u092d\u093e\u0937\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 (AI) \u0909\u0928 \u092e\u0936\u0940\u0928\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0928\u0935 \u092c\u0941\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0930\u0923 \u0915\u094b \u0938\u0902\u0926\u0930\u094d\u092d\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0928\u094d\u0939\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0935\u093e\u092f\u0924\u094d\u0924 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0938\u094b\u091a\u0928\u0947, \u0938\u0940\u0916\u0928\u0947 \u0924\u0925\u093e \u0938\u092e\u0938\u094d\u092f\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u0939\u0932 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0921\u093f\u091c\u093e\u0907\u0928 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 \u0936\u092c\u094d\u0926 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u2018\u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938\u2019 \u0936\u092c\u094d\u0926 <\/span><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 1956 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u092e\u0947\u0930\u093f\u0915\u0940 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0930 \u0935\u0948\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928\u093f\u0915 \u091c\u0949\u0928 \u092e\u0948\u0915\u093e\u0930\u094d\u0925\u0940 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0917\u0922\u093c\u093e \u0917\u092f\u093e \u0925\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<span class=\"vc_green_button\"><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<h4><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 AI \u0915\u093e \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938\u00a0<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092a\u094d\u0930\u093e\u0930\u0902\u092d\u093f\u0915 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f (1960-1980): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">IIT \u0915\u093e\u0928\u092a\u0941\u0930 \u0924\u0925\u093e IISc \u092c\u0902\u0917\u0932\u0942\u0930\u0942 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0928\u0947 AI \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928 \u0915\u0940 \u0906\u0927\u093e\u0930\u0936\u093f\u0932\u093e \u0930\u0916\u0940\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u0930\u094d\u0937 1986 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u0941\u0930\u0942 \u0915\u0940 \u0917\u0908 <\/span><b>\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 (KBCS) \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e <\/span><b>\u092a\u0939\u0932\u093e \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 AI \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0925\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0906\u0927\u093e\u0930\u0936\u093f\u0932\u093e (1990 \u0915\u093e \u0926\u0936\u0915):<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0935\u0930\u094d\u0937 1988 \u092e\u0947\u0902 C-DAC \u0915\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u0928\u093e \u0928\u0947 \u0938\u0941\u092a\u0930\u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u093f\u092f\u093e, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0905\u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 AI \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928 \u0915\u094b \u0938\u092e\u0930\u094d\u0925\u0928 \u092e\u093f\u0932\u093e\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0938\u0949\u092b\u094d\u091f\u0935\u0947\u092f\u0930 \u0915\u0902\u092a\u0928\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0928\u0947 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u093e\u092f \u0938\u094d\u0935\u091a\u093e\u0932\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f AI \u0915\u0940 \u0916\u094b\u091c \u0936\u0941\u0930\u0942 \u0915\u0930 \u0926\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0935\u093f\u0915\u093e\u0938\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u091a\u0930\u0923 (2000 \u0915\u093e \u0926\u0936\u0915): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">TCS, \u0907\u0928\u094d\u092b\u094b\u0938\u093f\u0938 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u092a\u094d\u0930\u094b \u091c\u0948\u0938\u0947 IT \u0926\u093f\u0917\u094d\u0917\u091c\u094b\u0902 \u0928\u0947 AI \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0935\u0947\u0936 \u0915\u093f\u092f\u093e \u090f\u0935\u0902 \u0936\u0948\u0915\u094d\u0937\u0923\u093f\u0915 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0928\u0947 <\/span><b>AI \u0924\u0925\u093e \u092e\u0936\u0940\u0928 \u0932\u0930\u094d\u0928\u093f\u0902\u0917 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e\u094b\u0902<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u093e \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u0915\u093f\u092f\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0924\u0940\u0935\u094d\u0930 \u0917\u0924\u093f \u0915\u093e \u091a\u0930\u0923 (\u0935\u0930\u094d\u0937 2010):<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u2018\u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0907\u0902\u0921\u093f\u092f\u093e\u2019 \u092a\u0939\u0932 (\u0935\u0930\u094d\u0937 2014-15) \u0928\u0947 AI \u0938\u0939\u093f\u0924 \u0909\u092d\u0930\u0924\u0940 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u093f\u092f\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u091c\u094b\u0930 \u0926\u093f\u092f\u093e\u0964<\/span>\n<ul>\n<li aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u0930\u094d\u0937 2018 \u092e\u0947\u0902, \u0928\u0940\u0924\u093f \u0906\u092f\u094b\u0917 \u0928\u0947<\/span><b> AI \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0930\u0923\u0928\u0940\u0924\u093f <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u091c\u093e\u0930\u0940 \u0915\u0940, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0928 \u092a\u0930 \u0927\u094d\u092f\u093e\u0928 \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 AI \u0938\u094d\u091f\u093e\u0930\u094d\u091f\u0905\u092a\u094d\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0939\u0941\u0908\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u0935\u0930\u094d\u0924\u092e\u093e\u0928 \u092f\u0941\u0917 (\u0935\u0930\u094d\u0937 2020):<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> AI \u0905\u092c \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0924\u0925\u093e \u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917 \u0926\u094b\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u094d\u0930\u093e\u0925\u092e\u093f\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f <\/span><b>\u2018AI \u092b\u0949\u0930 \u0911\u0932\u2019<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u091c\u0948\u0938\u0940 \u092a\u0939\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 <\/span><b>\u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 AI \u0939\u092c<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092c\u0928\u0928\u093e \u0939\u0948, \u091c\u094b \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0938\u0947\u0935\u093e, \u0915\u0943\u0937\u093f \u0914\u0930 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 AI \u0915\u094b \u090f\u0915\u0940\u0915\u0943\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><\/span>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f AI \u0915\u093e \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 AI \u092c\u093e\u091c\u093e\u0930 \u0915\u0940 \u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928\u093f\u0924 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0928\u0948\u0938\u0915\u0949\u092e \u0930\u093f\u092a\u094b\u0930\u094d\u091f \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e AI \u092c\u093e\u091c\u093e\u0930 \u0935\u0930\u094d\u0937 2027 \u0924\u0915 17 \u092c\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u0921\u0949\u0932\u0930 \u0924\u0915 \u092a\u0939\u0941\u0901\u091a\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0909\u092e\u094d\u092e\u0940\u0926 \u0939\u0948, \u091c\u094b 25-35% \u0915\u0940 \u0935\u093e\u0930\u094d\u0937\u093f\u0915 \u0926\u0930 \u0938\u0947 \u092c\u0922\u093c \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u0930\u094d\u0937 2025 \u0924\u0915 AI, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0938\u0915\u0932 \u0918\u0930\u0947\u0932\u0942 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926 \u092e\u0947\u0902 450-500 \u092c\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u0921\u0949\u0932\u0930 \u0915\u093e \u092f\u094b\u0917\u0926\u093e\u0928 \u0926\u0947 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u094b 5 \u091f\u094d\u0930\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u0921\u0949\u0932\u0930 \u0915\u0940 \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f \u0915\u093e \u0932\u0917\u092d\u0917 10% \u0939\u094b\u0917\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0909\u092a\u0915\u0930\u0923:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> 1.4 \u092c\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0932\u094b\u0917\u094b\u0902 \u0935\u093e\u0932\u0940 \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0935\u093e\u0932\u0947 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f, AI \u0917\u0930\u0940\u092c\u0940, \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0938\u0947\u0935\u093e \u0924\u0915 \u092a\u0939\u0941\u0901\u091a \u090f\u0935\u0902 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u091c\u0948\u0938\u0940 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0938\u092e\u093e\u0927\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u090f\u0915 \u0909\u092a\u0915\u0930\u0923 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0938\u093e\u0925 \u0939\u0940 \u0907\u0938\u0915\u0940 \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0915\u094b \u0928\u090f \u0906\u092f\u093e\u092e\u094b\u0902 \u0924\u0915 \u092a\u0939\u0941\u0901\u091a\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 <\/span><b>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902\u00a0<\/b>\n<ul>\n<li><b>\u0906\u092f\u0941\u0937\u094d\u092e\u093e\u0928 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u092e\u093f\u0936\u0928<\/b> <b>(ABDM)<\/b> <b>\u0907\u0932\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u0949\u0928\u093f\u0915 \u0939\u0947\u0932\u094d\u0925 \u0930\u093f\u0915\u0949\u0930\u094d\u0921<\/b> <b>(EHR)<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u094b \u090f\u0915\u0940\u0915\u0943\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f AI \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0924\u093e\u0915\u093f \u0935\u0902\u091a\u093f\u0924\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0917\u0941\u0923\u0935\u0924\u094d\u0924\u093e\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0938\u0947\u0935\u093e \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0938\u0941\u0932\u092d \u090f\u0935\u0902 \u0938\u0938\u094d\u0924\u0940 \u0939\u094b \u0938\u0915\u0947\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><b>\u092a\u0941\u0923\u0947 \u0915\u093e \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u091f \u091f\u094d\u0930\u0948\u092b\u093f\u0915 \u092e\u0948\u0928\u0947\u091c\u092e\u0947\u0902\u091f \u0938\u093f\u0938\u094d\u091f\u092e (ITMS)<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0935\u093e\u0939\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0906\u0935\u093e\u0917\u092e\u0928 \u0915\u094b \u0938\u0941\u091a\u093e\u0930\u0942 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0924\u0925\u093e \u0938\u0921\u093c\u0915 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u094b \u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 \u090f\u0935\u0902 \u0921\u0947\u091f\u093e \u090f\u0928\u093e\u0932\u093f\u091f\u093f\u0915\u094d\u0938 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0943\u0937\u093f \u092b\u093e\u0930\u094d\u092e\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092b\u0938\u0932 \u0915\u093e\u091f\u0928\u0947, \u0928\u093f\u0930\u093e\u0908 \u0915\u0930\u0928\u0947, \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915 \u0932\u0917\u093e\u0928\u0947 \u0924\u0925\u093e \u0915\u091f\u093e\u0908 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f <\/span><b>\u0938\u094d\u092e\u093e\u0930\u094d\u091f \u0921\u094d\u0930\u094b\u0928 \u090f\u0935\u0902<\/b> <b>\u090f\u0917\u094d\u0930\u0940\u092c\u0949\u091f\u094d\u0938 (<\/b><b>Agribots<\/b><b>)<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0930\u094d\u0928\u093e\u091f\u0915 \u0924\u0925\u093e \u0906\u0902\u0927\u094d\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0926\u0947\u0936 \u092e\u0947\u0902, <\/span><b>AI \u0938\u094b\u0907\u0902\u0917 (<\/b><b>AI Sowing<\/b><b>) \u0910\u092a<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0907\u0937\u094d\u091f\u0924\u092e \u092c\u0941\u0935\u093e\u0908 \u0915\u0940 \u0924\u093e\u0930\u0940\u0916\u094b\u0902 \u0924\u0925\u093e \u0917\u0939\u0930\u093e\u0908 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0930\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0940 AI \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u092e\u0947\u0902 \u092f\u094b\u0917\u0926\u093e\u0928 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0915<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>\u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 AI \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u090f\u0915 \u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 AI \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 IIT \u0914\u0930 IISc \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0936\u0940\u0930\u094d\u0937 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0915\u0941\u0936\u0932 \u0907\u0902\u091c\u0940\u0928\u093f\u092f\u0930, \u0921\u0947\u091f\u093e \u0935\u0948\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u0936\u094b\u0927\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e: \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0906\u0927\u093e\u0930 \u0924\u0925\u093e \u090f\u0915\u0940\u0915\u0943\u0924 \u092d\u0941\u0917\u0924\u093e\u0928 \u0907\u0902\u091f\u0930\u092b\u0947\u0938 (UPI)<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0928\u0947 \u0907\u0938\u0915\u0940 \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u094b \u0915\u093e\u092b\u0940 \u0909\u0928\u094d\u0928\u0924 \u0915\u0930 \u0926\u093f\u092f\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u092f\u0939 \u0926\u0941\u0928\u093f\u092f\u093e \u0915\u0947 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u091c\u0941\u0921\u093c\u0947 \u0926\u0947\u0936\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947 \u090f\u0915 \u092c\u0928 \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u092f\u0939 \u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930 AI \u090f\u0932\u094d\u0917\u094b\u0930\u093f\u0926\u092e \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0915\u093e \u090f\u0915 \u0935\u093f\u0936\u093e\u0932 \u092d\u0902\u0921\u093e\u0930\u0923 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><b>\u00a0<\/b><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0938\u094d\u0935\u0940\u0915\u0943\u0924\u093f \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0922\u094b\u0924\u0930\u0940 \u090f\u0935\u0902 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u092c\u0932 \u0924\u0924\u094d\u092a\u0930\u0924\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092a\u093f\u091b\u0932\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 \u0917\u0948\u0930-\u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u0940 \u092a\u0947\u0936\u0947\u0935\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a AI-\u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e \u0928\u093e\u092e\u093e\u0902\u0915\u0928 \u092e\u0947\u0902 117% \u0915\u0940 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0939\u0941\u0908 \u0939\u0948, \u091c\u094b \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u0940 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u091c\u094d\u091e\u094b\u0902 \u0938\u0947 \u092a\u0930\u0947 AI \u0915\u094c\u0936\u0932 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0915\u0947 \u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u0915 \u0926\u093e\u092f\u0930\u0947 \u0915\u093e \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924 \u0926\u0947\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u0930\u094d\u0937 2023 \u092e\u0947\u0902, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 AI \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u092d\u093e \u0915\u0940 \u0928\u093f\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924\u093f \u092e\u0947\u0902 16.8 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0936\u0924 \u0915\u0940 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0939\u0941\u0908\u0964<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0908 \u0938\u0902\u0917\u0920\u0928 \u0915\u094c\u0936\u0932 \u0905\u0902\u0924\u0930 \u0915\u094b \u0926\u0942\u0930 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0906\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u0923 \u092a\u0939\u0932 \u0932\u093e\u0917\u0942 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0938\u094d\u091f\u093e\u0930\u094d\u091f-\u0905\u092a \u0938\u0902\u0938\u094d\u0915\u0943\u0924\u093f \u0914\u0930 \u0928\u0935\u093e\u091a\u093e\u0930 \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0938\u094d\u091f\u093e\u0930\u094d\u091f\u0905\u092a \u0907\u0915\u094b\u0938\u093f\u0938\u094d\u091f\u092e \u0926\u0941\u0928\u093f\u092f\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0924\u0940\u0938\u0930\u093e \u0938\u092c\u0938\u0947 \u092c\u0921\u093c\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0938\u0947\u0935\u093e (<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Niramai<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">), \u0915\u0943\u0937\u093f (<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Intello Labs<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">) \u0914\u0930 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e (<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">Jungroo Learning<\/span><span style=\"font-weight: 400;\">) \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0908 AI-\u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u093f\u0924 \u0938\u094d\u091f\u093e\u0930\u094d\u091f\u0905\u092a \u0909\u092d\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0938\u092e\u0930\u094d\u0925\u0928: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">AI \u092a\u0930 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0915\u093e \u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0930\u0941\u0916 \u090f\u0915 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0915\u093e\u0930\u0915 \u0939\u0948\u0964 <\/span><b>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f AI \u0930\u0923\u0928\u0940\u0924\u093f, \u0938\u092d\u0940 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f AI, AI \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u0924\u094d\u0915\u0943\u0937\u094d\u091f\u0924\u093e \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>AI \u0928\u0947\u0924\u0943\u0924\u094d\u0935 \u0915\u0940 \u0930\u093e\u0939 \u092a\u0930 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u092e\u0928\u0947 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>\u0921\u0947\u091f\u093e \u0938\u0947 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901<\/b>\n<ul>\n<li><b>\u0921\u0947\u091f\u093e \u0915\u0940 \u0917\u0941\u0923\u0935\u0924\u094d\u0924\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0938\u0902\u0917\u0924 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0909\u092a\u0932\u092c\u094d\u0927\u0924\u093e \u0924\u0925\u093e \u0917\u0941\u0923\u0935\u0924\u094d\u0924\u093e \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 AI \u092e\u0949\u0921\u0932 \u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u092c\u093e\u0927\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u0907\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0924\u093f\u0930\u093f\u0915\u094d\u0924, \u092e\u093e\u0928\u0915\u0940\u0915\u0943\u0924 \u0921\u0947\u091f\u093e \u092a\u094d\u0930\u093e\u0930\u0942\u092a\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0905\u0928\u0941\u092a\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f \u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 AI \u092e\u0949\u0921\u0932 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0915\u094b \u091c\u091f\u093f\u0932 \u092c\u0928\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0938\u0947\u0902\u091f\u0930 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0905\u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u0924: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u093f\u0936\u094d\u0935 \u0915\u093e 20 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0936\u0924 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0935\u091c\u0942\u0926, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0938\u0947\u0902\u091f\u0930\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0915\u0947\u0935\u0932 2 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0936\u0924 \u0939\u0940 \u092e\u094c\u091c\u0942\u0926 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0921\u0947\u091f\u093e \u0917\u094b\u092a\u0928\u0940\u092f\u0924\u093e \u0924\u0925\u093e \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0921\u0947\u091f\u093e \u0917\u094b\u092a\u0928\u0940\u092f\u0924\u093e, \u0938\u093e\u0907\u092c\u0930 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0924\u0925\u093e AI \u0915\u0947 \u0928\u0948\u0924\u093f\u0915 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u094b \u0932\u0947\u0915\u0930 \u091a\u093f\u0902\u0924\u093e\u090f\u0901 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u092c\u093e\u0927\u093e\u090f\u0901 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u092d\u093e\u0937\u093e \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u0940 \u092c\u093e\u0927\u093e\u090f\u0901:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u0940\u092f \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u092d\u093e\u0937\u093e\u0913\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0902\u0930\u091a\u093f\u0924 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0915\u0940 \u0915\u092e\u0940, AI \u0905\u0928\u0941\u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0942\u0930\u094d\u0935\u093e\u0917\u094d\u0930\u0939 \u0914\u0930 \u0905\u0932\u094d\u092a \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0928\u093f\u0927\u093f\u0924\u094d\u0935 \u0915\u0947 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092f\u094b\u0917\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u092c\u0941\u0928\u093f\u092f\u093e\u0926\u0940 \u0922\u093e\u0901\u091a\u093e\u0917\u0924 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901<\/b>\n<ul>\n<li><b>\u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0935\u093f\u092d\u093e\u091c\u0928:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u091c\u0928\u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0915\u093e \u092c\u0921\u093c\u093e \u0939\u093f\u0938\u094d\u0938\u093e<\/span><b>, \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u0915\u0930 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902, \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u092c\u0939\u093f\u0937\u094d\u0915\u0943\u0924 \u0939\u0948\u0964\u00a0<\/b><\/li>\n<li><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093f\u0924 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u0930\u094d\u0924\u092e\u093e\u0928 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935 \u0915\u0940 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0915\u093e 2 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0936\u0924 \u0938\u0947 \u092d\u0940 \u0915\u092e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u0915\u094c\u0936\u0932 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u0940 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0909\u0928\u094d\u0928\u0924 AI \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928 \u090f\u0935\u0902 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0915\u094c\u0936\u0932 \u0915\u0940 \u0915\u092e\u0940 \u0939\u0948\u0964\u00a0<\/span><\/li>\n<li><b>\u0928\u0948\u0924\u093f\u0915 \u090f\u0935\u0902 \u092a\u094d\u0930\u0936\u093e\u0938\u0928\u093f\u0915 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u0940:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> AI \u092e\u0947\u0902 \u0928\u0948\u0924\u093f\u0915 \u091a\u093f\u0902\u0924\u093e\u090f\u0901 \u090f\u0932\u094d\u0917\u094b\u0930\u093f\u0926\u092e \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u0940 \u092a\u0942\u0930\u094d\u0935\u093e\u0917\u094d\u0930\u0939, \u0928\u093f\u0930\u094d\u0923\u092f \u0932\u0947\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u093e\u0930\u0926\u0930\u094d\u0936\u093f\u0924\u093e \u0915\u0940 \u0915\u092e\u0940 \u0924\u0925\u093e \u0928\u093f\u0917\u0930\u093e\u0928\u0940 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0926\u0941\u0930\u0941\u092a\u092f\u094b\u0917 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u094b\u0902 \u0938\u0947 \u0909\u092d\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 AI \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0940 \u092a\u0939\u0932<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0947\u0936\u0928\u0932 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0947\u0936\u0928\u0932 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e\u0913\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948 \u0924\u0925\u093e \u0905\u0917\u0932\u0947 18 \u0938\u0947 24 \u092e\u0939\u0940\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092d\u0940\u0924\u0930 10,000 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092b\u093f\u0915\u094d\u0938 \u092a\u094d\u0930\u094b\u0938\u0947\u0938\u093f\u0902\u0917 \u092f\u0942\u0928\u093f\u091f (GPU) \u0916\u0930\u0940\u0926\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u092c\u0928\u093e \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0938\u0947\u092e\u0940\u0915\u0902\u0921\u0915\u094d\u091f\u0930 \u092e\u093f\u0936\u0928 (<\/b><b>National Semiconductor Mission<\/b><b>):<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0907\u0938\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 2021 \u092e\u0947\u0902 \u0907\u0932\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u0949\u0928\u093f\u0915\u094d\u0938 \u0914\u0930 IT \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u093e\u0932\u092f (MeitY) \u0915\u0947 \u0924\u0939\u0924 \u0932\u0949\u0928\u094d\u091a \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0925\u093e, \u091c\u093f\u0938\u0915\u093e \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u0918\u0930\u0947\u0932\u0942 \u091a\u093f\u092a \u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0925\u093e, \u091c\u093f\u0938\u0947 <\/span><b>\u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0938\u0947 \u091c\u0941\u0921\u093c\u0947 \u092a\u094d\u0930\u094b\u0924\u094d\u0938\u093e\u0939\u0928\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 $10 \u092c\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0915\u093e \u0938\u092e\u0930\u094d\u0925\u0928 \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0925\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 \u092a\u0930 \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0938\u093e\u091d\u0947\u0926\u093e\u0930\u0940 (GPAI): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u0930\u094d\u0937 2020 \u092e\u0947\u0902, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0928\u0947 \u0909\u092d\u0930\u0924\u0940 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u091c\u093f\u092e\u094d\u092e\u0947\u0926\u093e\u0930 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0930\u0942\u092a\u0930\u0947\u0916\u093e \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0939\u0947\u0924\u0941 GPAI \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f 15 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0926\u0947\u0936\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u092e\u093f\u0932\u0915\u0930 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0915\u093f\u092f\u093e\u0964<\/span>\n<ul>\n<li aria-level=\"2\"><b>GPAI \u0936\u093f\u0916\u0930 \u0938\u092e\u094d\u092e\u0947\u0932\u0928 \u0915\u0940 \u0926\u093f\u0932\u094d\u0932\u0940 \u0918\u094b\u0937\u0923\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0928\u090f \u0905\u0935\u0938\u0930\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0926\u094b\u0939\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0924\u0925\u093e \u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 (AI) \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938, \u0924\u0948\u0928\u093e\u0924\u0940 \u0914\u0930 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0938\u0947 \u0909\u0924\u094d\u092a\u0928\u094d\u0928 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0915\u092e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0915\u094b \u0938\u094d\u0935\u0940\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>INDIAai \u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u0932: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092f\u0939 <\/span><b>\u0907\u0932\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u0949\u0928\u093f\u0915\u094d\u0938 \u0924\u0925\u093e \u0938\u0942\u091a\u0928\u093e \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940 \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u093e\u0932\u092f<\/b> <b>(MeitY), \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0908-\u0917\u0935\u0930\u094d\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0921\u093f\u0935\u0940\u091c\u0928 (NeGD)<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0914\u0930 <\/span><b>\u0928\u0947\u0936\u0928\u0932 \u090f\u0938\u094b\u0938\u093f\u090f\u0936\u0928 \u0911\u092b \u0938\u0949\u092b\u094d\u091f\u0935\u0947\u092f\u0930 \u090f\u0902\u0921 \u0938\u0930\u094d\u0935\u093f\u0938 \u0915\u0902\u092a\u0928\u0940\u091c<\/b> <b>(NASSCOM)<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0932\u0949\u0928\u094d\u091a \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e <\/span><b>\u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 \u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u0932<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0907\u0902\u0921\u093f\u092f\u093e AI \u092e\u093f\u0936\u0928:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0928\u0947 \u0905\u0917\u0932\u0947 \u092a\u093e\u0901\u091a \u0935\u0930\u094d\u0937\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f 10,372 \u0915\u0930\u094b\u0921\u093c \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 \u0906\u0935\u0902\u091f\u093f\u0924 \u0915\u093f\u090f \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0915\u0947 \u0924\u0939\u0924 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0926\u0947\u0936 \u092e\u0947\u0902 AI \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0940 \u0928\u093f\u091c\u0940 \u0915\u0902\u092a\u0928\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0938\u092c\u094d\u0938\u093f\u0921\u0940 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0927\u0928 \u0906\u0935\u0902\u091f\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0947\u0917\u0940\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>AI \u092b\u0949\u0930 \u0911\u0932: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092f\u0939 \u090f\u0915 \u0938\u094d\u0935-\u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0911\u0928\u0932\u093e\u0907\u0928 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0947 \u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0930\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u093e\u0930\u094d\u0935\u091c\u0928\u093f\u0915 \u091c\u093e\u0917\u0930\u0942\u0915\u0924\u093e \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0921\u093f\u091c\u093e\u0907\u0928 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0930\u093e\u0939\u0928\u093e \u0926\u093f\u0935\u0938: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092f\u0939 \u0926\u093f\u0935\u0938 \u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0947\u0915 \u0935\u0930\u094d\u0937 16 \u091c\u0941\u0932\u093e\u0908 \u0915\u094b \u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 AI \u0915\u0947 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935 \u0915\u094b \u0909\u091c\u093e\u0917\u0930 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0914\u0930 \u0938\u0939\u092f\u094b\u0917, \u0928\u0948\u0924\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0924\u0925\u093e \u0928\u0935\u093e\u091a\u093e\u0930 \u092a\u0930 \u091c\u094b\u0930 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092e\u0928\u093e\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0905\u0928\u094d\u092f \u092a\u0939\u0932<\/b>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0907\u0902\u0921\u093f\u092f\u093e, \u092e\u0947\u0915 \u0907\u0928 \u0907\u0902\u0921\u093f\u092f\u093e \u0914\u0930 \u0938\u094d\u092e\u093e\u0930\u094d\u091f \u0938\u093f\u091f\u0940\u091c \u092e\u093f\u0936\u0928, \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u092e\u093f\u0936\u0928 (NDHM), \u092d\u093e\u0930\u0924\u0928\u0947\u091f, GAI \u0915\u094d\u0932\u093e\u0909\u0921 [\u092e\u0947\u0918\u0930\u093e\u091c (MeghRaj)] \u0914\u0930 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0906\u092f\u094b\u091c\u093f\u0924 <\/span><b>\u0917\u094d\u0932\u094b\u092c\u0932 \u0907\u0902\u0921\u093f\u092f\u093e AI \u0936\u093f\u0916\u0930 \u0938\u092e\u094d\u092e\u0947\u0932\u0928<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0938\u092d\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 AI \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 AI \u0928\u0947\u0924\u0943\u0924\u094d\u0935 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0906\u0917\u0947 \u0915\u0940 \u0930\u093e\u0939<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u0914\u0930 \u0915\u094c\u0936\u0932 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0935\u0947\u0936: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u094c\u0936\u0932 \u0905\u0902\u0924\u0930 \u0915\u094b \u092a\u093e\u091f\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<\/span><b> \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f\u094b\u0902 \u0924\u0925\u093e \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u0940 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 AI \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u094b \u090f\u0915\u0940\u0915\u0943\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0940 AI:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928, \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940, \u0907\u0902\u091c\u0940\u0928\u093f\u092f\u0930\u093f\u0902\u0917 \u0924\u0925\u093e \u0917\u0923\u093f\u0924 (STEM) \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0928\u093e, \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u0913\u0902 \u0914\u0930 \u0939\u093e\u0936\u093f\u090f \u0915\u0947 \u0938\u092e\u0941\u0926\u093e\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f, AI \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0940 \u092d\u093e\u0917\u0940\u0926\u093e\u0930\u0940 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0917\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0947\u0936\u0928\u0932 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u092e\u093e\u0901\u0917\u094b\u0902 \u0915\u094b \u092a\u0942\u0930\u093e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u0940\u092f \u0921\u0947\u091f\u093e \u0938\u0947\u0902\u091f\u0930 \u0928\u093f\u0935\u0947\u0936 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0930\u0915\u0947 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0938\u0947\u0902\u091f\u0930 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0915\u0940 \u092c\u093e\u0927\u093e \u0915\u094b \u0926\u0942\u0930 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928 \u090f\u0935\u0902 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0935\u0947\u0936: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u093e\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928 \u090f\u0935\u0902 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u093e\u0925\u092e\u093f\u0915\u0924\u093e \u0926\u0947\u0928\u0940 \u091a\u093e\u0939\u093f\u090f\u0964<\/span>\n<ul>\n<li aria-level=\"2\"><b>\u0915\u094b\u0930 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0924\u0925\u093e \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u092d\u093e \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u0924 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0928\u093f\u0935\u0947\u0936 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u090f\u0915 \u0938\u092b\u0932 AI \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930 \u0935\u093f\u0915\u0938\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0906\u0927\u093e\u0930\u0936\u093f\u0932\u093e \u0939\u094b\u0917\u0940\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<span class=\"vc_green_button\"><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>\u2018\u092b\u094d\u092f\u0942\u091a\u0930\u0938\u094d\u0915\u093f\u0932\u094d\u0938 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0907\u092e\u2019 (FutureSkills Prime) <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0928\u0948\u0938\u0915\u0949\u092e (Nasscom) \u0924\u0925\u093e Meity \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u090f\u0915 \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0915\u094c\u0936\u0932 \u092a\u0939\u0932 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0915\u093e \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u094b \u090f\u0915 \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u092d\u093e \u0938\u0902\u092a\u0928\u094d\u0928 \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930 \u092c\u0928\u093e\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><\/span>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u090f\u0915 \u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 \u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u0922\u093e\u0901\u091a\u0947 \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0938\u094d\u092a\u0937\u094d\u091f \u0921\u0947\u091f\u093e \u0938\u0902\u0930\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u093e\u0928\u0942\u0928, AI \u0928\u0948\u0924\u093f\u0915\u0924\u093e \u092a\u0930 \u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 \u0926\u093f\u0936\u093e-\u0928\u093f\u0930\u094d\u0926\u0947\u0936 \u0924\u0925\u093e \u092a\u093e\u0930\u0926\u0930\u094d\u0936\u0940 AI \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 \u0935\u093f\u0915\u0938\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092a\u0930 \u0927\u094d\u092f\u093e\u0928 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0915\u0932\u094d\u092f\u093e\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f AI \u0915\u093e \u0932\u093e\u092d \u0909\u0920\u093e\u0928\u093e<\/b>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><b>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092b\u0938\u0932 \u092a\u0948\u0926\u093e\u0935\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u0942\u0930\u094d\u0935\u093e\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923, \u0928\u0948\u0926\u093e\u0928\u093f\u0915 \u200b\u200b\u0909\u092a\u0915\u0930\u0923 \u0924\u0925\u093e \u0935\u094d\u092f\u0915\u094d\u0924\u093f\u0917\u0924 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u0923 \u092a\u094d\u0932\u0947\u091f\u092b\u0949\u0930\u094d\u092e \u091c\u0948\u0938\u0947 AI \u0905\u0928\u0941\u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u091c\u0940\u0935\u0928 \u0915\u0940 \u0917\u0941\u0923\u0935\u0924\u094d\u0924\u093e \u0915\u094b \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u092c\u0922\u093c\u093e \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0915\u094c\u0936\u0932 \u0905\u0902\u0924\u0930 \u0915\u094b \u092a\u093e\u091f\u0928\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u092c\u0932 \u0915\u0940 AI \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f, <\/span><b>\u092b\u094d\u092f\u0942\u091a\u0930\u0938\u094d\u0915\u093f\u0932\u094d\u0938 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0907\u092e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u091c\u0948\u0938\u0940 \u092a\u0939\u0932\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0932\u093e\u0935\u093e, \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092f\u0941\u0935\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u0915\u094c\u0936\u0932 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u092d\u093e\u091c\u0928 \u0915\u094b \u092a\u093e\u091f\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u0930\u094d\u0937\u00a0<\/b><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u092d\u093e\u0930\u0924 \u090f\u0915 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u092e\u094b\u0921\u093c \u092a\u0930 \u0939\u0948, \u091c\u094b \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 AI \u092a\u0930\u093f\u0926\u0943\u0936\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0928\u0947\u0924\u0943\u0924\u094d\u0935 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0938\u092e\u0930\u094d\u0925\u0928 \u0924\u0925\u093e \u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917 \u0938\u0939\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093e \u0932\u093e\u092d \u0909\u0920\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930 \u0939\u0948\u0964 AI \u0915\u0940 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0915\u0947, \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0938\u092e\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0914\u0930 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0915\u094b \u0906\u0917\u0947 \u092c\u0922\u093c\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0938\u0902\u0926\u0930\u094d\u092d \u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 (AI) \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917, \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u090f\u0935\u0902 \u0938\u092e\u093e\u091c \u0915\u094b \u0924\u0947\u091c\u0940 \u0938\u0947 \u092c\u0926\u0932 \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 2023 \u092e\u0947\u0902 G20 \u0914\u0930 AI \u092a\u0930 \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0938\u093e\u091d\u0947\u0926\u093e\u0930\u0940 \u092c\u0948\u0920\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092e\u0947\u091c\u092c\u093e\u0928\u0940 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0926 \u092d\u093e\u0930\u0924, \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 AI \u092a\u0930\u093f\u0926\u0943\u0936\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902 \u090f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0939\u093f\u0924\u0927\u093e\u0930\u0915 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0935\u092f\u0902 \u0915\u094b \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 (AI) \u092a\u0930\u093f\u092d\u093e\u0937\u093e: \u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932&hellip; <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/current-affairs\/indias-path-to-global-artificial-intelligence-ai-leadership\/\">Continue reading <span class=\"screen-reader-text\">\u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0906\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0936\u093f\u092f\u0932 \u0907\u0902\u091f\u0947\u0932\u093f\u091c\u0947\u0902\u0938 \u0928\u0947\u0924\u0943\u0924\u094d\u0935 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0930\u094b\u0921\u092e\u0948\u092a<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":37,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4818],"tags":[],"paper":[4828],"subject":[4836],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111478"}],"collection":[{"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/37"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=111478"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":111480,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111478\/revisions\/111480"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=111478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=111478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=111478"},{"taxonomy":"paper","embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/paper?post=111478"},{"taxonomy":"subject","embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/subject?post=111478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}