{"id":112967,"date":"2024-11-18T13:52:52","date_gmt":"2024-11-18T08:22:52","guid":{"rendered":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/?p=112967"},"modified":"2024-11-18T13:52:52","modified_gmt":"2024-11-18T08:22:52","slug":"microfinance-in-india","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/current-affairs\/microfinance-in-india\/","title":{"rendered":"\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938"},"content":{"rendered":"<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u0938\u0902\u0926\u0930\u094d\u092d<\/b><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u092c\u0948\u0902\u0915, <\/span><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 (\u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924) \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u094b \u0906\u0915\u094d\u0930\u093e\u092e\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u090b\u0923<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930 \u092a\u093f\u091b\u0932\u0940 \u0917\u0932\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0926\u094b\u0939\u0930\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0905\u0938\u094d\u0925\u093f\u0930\u0924\u093e \u0915\u093e \u0916\u0924\u0930\u093e \u092a\u0948\u0926\u093e \u0939\u094b \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/p>\n<span class=\"vc_green_button\"><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<h4><b>\u0906\u0927\u0941\u0928\u093f\u0915 \u092f\u0941\u0917 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u0940 \u0909\u0924\u094d\u092a\u0924\u094d\u0924\u093f (Origin of Modern Day Microfinance)<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u092b\u093e\u0909\u0902\u0921\u0947\u0936\u0928: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u094b\u0939\u092e\u094d\u092e\u0926 \u092f\u0942\u0928\u0941\u0938 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e <\/span><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 1976 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u093f\u0924, \u092c\u093e\u0902\u0917\u094d\u0932\u093e\u0926\u0947\u0936 \u0915\u093e \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u0947 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0917\u094d\u0930\u0923\u0940 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0925\u0940\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0938\u0902\u092a\u093e\u0930\u094d\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915-\u092e\u0941\u0915\u094d\u0924 \u090b\u0923: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915, \u0917\u0930\u0940\u092c\u094b\u0902 \u0915\u094b \u092c\u093f\u0928\u093e <\/span><b>\u0915\u093f\u0938\u0940 \u0938\u0902\u092a\u093e\u0930\u094d\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0915\u0947 \u0932\u0918\u0941 \u090b\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u0909\u091a\u094d\u091a \u092d\u093e\u0917\u0940\u0926\u093e\u0930\u0940: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092c\u0948\u0902\u0915 \u0915\u0947<\/span><b> 8.4 \u092e\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u0917\u094d\u0930\u093e\u0939\u0915<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0928\u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947 <\/span><b>97% \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u090f\u0901<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u092a\u0941\u0928\u0930\u094d\u092d\u0941\u0917\u0924\u093e\u0928 \u0938\u092b\u0932\u0924\u093e \u0926\u0930:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0915\u0940 \u092a\u0941\u0928\u0930\u094d\u092d\u0941\u0917\u0924\u093e\u0928 <\/span><b>\u0938\u092b\u0932\u0924\u093e \u0926\u0930 95 \u0938\u0947 98 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0936\u0924<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0928\u094b\u092c\u0947\u0932 \u0936\u093e\u0902\u0924\u093f \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930: \u0935\u0930\u094d\u0937 2006 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u094b\u0939\u092e\u094d\u092e\u0926 \u092f\u0942\u0928\u0941\u0938<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0924\u0925\u093e <\/span><b>\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0926\u094b\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0924\u0925\u093e \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0947 \u0909\u0928\u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092f\u093e\u0938\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f <\/span><b>\u0928\u094b\u092c\u0947\u0932 \u0936\u093e\u0902\u0924\u093f \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930 \u0938\u0947 \u0938\u092e\u094d\u092e\u093e\u0928\u093f\u0924 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0925\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><\/span>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 (Microfinance)\u00a0<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>\u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0924\u0925\u093e \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u092c\u0948\u0902\u0915<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> (National Bank for Agriculture and Rural Development- NABARD) \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e <\/span><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 1998<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f <\/span><b>\u0938\u0939\u093e\u092f\u0915 \u0928\u0940\u0924\u093f \u0924\u0925\u093e \u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u0922\u093e\u0901\u091a\u0947 \u092a\u0930 \u0917\u0920\u093f\u0924 \u091f\u093e\u0938\u094d\u0915 \u092b\u094b\u0930\u094d\u0938 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930,<\/b>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0947 \u0924\u093e\u0924\u094d\u092a\u0930\u094d\u092f \u2018\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923, \u0905\u0930\u094d\u0926\u094d\u0927-\u0936\u0939\u0930\u0940 \u0914\u0930 \u0936\u0939\u0930\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0917\u0930\u0940\u092c\u094b\u0902 \u0915\u094b \u092c\u0939\u0941\u0924 \u091b\u094b\u091f\u0940 \u0930\u093e\u0936\u093f \u092e\u0947\u0902 \u092c\u091a\u0924, \u090b\u0923 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u0947\u0935\u093e\u0913\u0902 \u0914\u0930 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u093e\u0935\u0927\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u0948, \u0924\u093e\u0915\u093f \u0935\u0947 \u0905\u092a\u0928\u0940 \u0906\u092f \u0915\u093e \u0938\u094d\u0924\u0930 \u092c\u0922\u093c\u093e \u0938\u0915\u0947\u0902 \u0914\u0930 \u091c\u0940\u0935\u0928 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0947\u0902\u2019\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u0935\u093f\u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u0922\u093e\u0901\u091a\u093e<\/b>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><b>MFI \u0915\u093e \u0938\u0902\u091a\u093e\u0932\u0928, RBI \u0915\u0947 \u0917\u0948\u0930 \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u092a\u094b\u0937\u0923 \u0915\u0902\u092a\u0928\u0940-\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">(Non Banking Financing Company\u2013microfinance institutions- NBFC-MFI)-\u0928\u093f\u0930\u094d\u0926\u0947\u0936, \u0935\u0930\u094d\u0937 2022 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0907\u0902\u0938\u094d\u091f\u0940\u091f\u094d\u092f\u0942\u0936\u0902\u0938 \u0928\u0947\u091f\u0935\u0930\u094d\u0915 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">(Microfinance Institutions Network- MFIN) \u0915\u094b \u0907\u0938 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u090f\u0915 \u0938\u094d\u0935-\u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u0928\u093f\u0915\u093e\u092f \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0936\u0941\u0930\u0942 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0925\u093e \u0914\u0930 \u0938\u092d\u0940 NBFC-MFI \u0907\u0938\u0915\u0940 \u0938\u0926\u0938\u094d\u092f\u0924\u093e \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u093e\u0924\u094d\u0930 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 2014 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u0947\u0902, <\/span><b>MFIN \u0915\u094b \u0914\u092a\u091a\u093e\u0930\u093f\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 RBI \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u090f\u0915 \u0938\u094d\u0935-\u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u0928\u093f\u0915\u093e\u092f<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0928\u094d\u092f\u0924\u093e \u0926\u0940 \u0917\u0908 \u0925\u0940\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u0947 \u0918\u091f\u0915<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u0915\u094d\u0930\u0947\u0921\u093f\u091f: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092c\u093f\u0928\u093e \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0938\u0902\u092a\u093e\u0930\u094d\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915, \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930 \u0930\u094b\u091c\u0917\u093e\u0930 \u092f\u093e \u0938\u0924\u094d\u092f\u093e\u092a\u0928 \u092f\u094b\u0917\u094d\u092f \u0915\u094d\u0930\u0947\u0921\u093f\u091f \u0907\u0924\u093f\u0939\u093e\u0938 (Credit History) \u0915\u0947 \u0935\u094d\u092f\u0915\u094d\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0932\u0918\u0941 \u090b\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u093f\u090f \u0917\u090f \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><b>\u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0930\u093f\u091c\u0930\u094d\u0935 \u092c\u0948\u0902\u0915 (RBI) \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u090b\u0923 \u0915\u094b \u090f\u0915 <\/span><b>\u0938\u0902\u092a\u093e\u0930\u094d\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915-\u092e\u0941\u0915\u094d\u0924 \u090b\u0923<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u093f\u092d\u093e\u0937\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u094b<\/span><b> \u20b93,00,000 \u0924\u0915 \u0915\u0940 \u0935\u093e\u0930\u094d\u0937\u093f\u0915 \u0918\u0930\u0947\u0932\u0942 \u0906\u092f \u0935\u093e\u0932\u0947 \u092a\u0930\u093f\u0935\u093e\u0930<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u094b \u0926\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u0938\u0947\u0935\u093f\u0902\u0917\u094d\u0938: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u091b\u094b\u091f\u0940 \u091c\u092e\u093e \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e\u090f\u0901, \u0915\u092e \u0906\u092f \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0935\u094d\u092f\u0915\u094d\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u094b\u0908 \u0938\u0947\u0935\u093e \u0936\u0941\u0932\u094d\u0915 \u0928\u0939\u0940\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u0907\u0902\u0936\u094d\u092f\u094b\u0930\u0947\u0902\u0938: \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u0940 \u0906\u092a\u093e\u0924 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902, \u092a\u094d\u0930\u093e\u0915\u0943\u0924\u093f\u0915 \u0906\u092a\u0926\u093e\u0913\u0902, \u092b\u0938\u0932 \u0935\u093f\u092b\u0932\u0924\u093e <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0906\u0926\u093f \u091c\u0948\u0938\u0947 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u092e \u090f\u0935\u0902 \u0935\u0939\u0928\u0940\u092f \u092a\u094d\u0930\u0940\u092e\u093f\u092f\u092e \u0914\u0930 \u0915\u0935\u0930\u0947\u091c \u092c\u0940\u092e\u093e \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0938\u092e\u0942\u0939 \u090b\u0923: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u090f\u0915 \u092e\u0949\u0921\u0932, \u091c\u0939\u093e\u0901 <\/span><b>\u091b\u094b\u091f\u0947 \u0938\u092e\u0942\u0939 \u0938\u0902\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u090b\u0923 \u0915\u0940 \u0917\u093e\u0930\u0902\u091f\u0940 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0926\u0947\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u0935\u093e\u092c\u0926\u0947\u0939\u0940 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0914\u0930 \u0921\u093f\u092b\u0949\u0932\u094d\u091f \u0926\u0930\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0915\u092e \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><b>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923: \u0938\u0902\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0926\u0947\u092f\u0924\u093e \u0938\u092e\u0942\u0939<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> (Joint Liability Group- JLG) <\/span><b>4-10 \u0935\u094d\u092f\u0915\u094d\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u093e \u090f\u0915 \u0905\u0928\u094c\u092a\u091a\u093e\u0930\u093f\u0915 \u0938\u092e\u0942\u0939 \u0939\u094b\u0924\u093e <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0939\u0948, \u091c\u094b \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928 \u092f\u093e \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0936\u094d\u0930\u092e\u093f\u0915 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"3\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u090b\u0923 \u0906\u092a\u0938\u0940 \u0917\u093e\u0930\u0902\u091f\u0940 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0924\u0925\u093e \u092a\u0941\u0928\u0930\u094d\u092d\u0941\u0917\u0924\u093e\u0928 \u0915\u0940 \u091c\u093f\u092e\u094d\u092e\u0947\u0926\u093e\u0930\u0940 \u0938\u093e\u091d\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901 (Microfinance Institutions- MFI): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0906\u0915\u093e\u0930 \u0924\u0925\u093e \u0915\u093e\u0928\u0942\u0928\u0940 \u0938\u094d\u0935\u0930\u0942\u092a \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0905\u0928\u0947\u0915 \u0938\u0902\u0917\u0920\u0928 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0947\u0935\u093e\u090f\u0901 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<span class=\"vc_green_button\"><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 1974: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0905\u0939\u092e\u0926\u093e\u092c\u093e\u0926 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0939\u0932\u0940 \u092a\u0902\u091c\u0940\u0915\u0943\u0924 MFI, <\/span><b>\u0938\u094d\u0935\u0930\u094b\u091c\u0917\u093e\u0930 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0938\u0902\u0918 (Self Employed Women\u2019s Association- SEWA)\u0964<\/b><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 1984: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 (NABARD) \u0928\u0947 \u0917\u0930\u0940\u092c\u0940 \u0909\u0928\u094d\u092e\u0942\u0932\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<\/span><b> \u0938\u094d\u0935\u092f\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0938\u092e\u0942\u0939 (SHG) <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0932\u093f\u0902\u0915\u0947\u091c \u0915\u094b \u090f\u0915 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0938\u093e\u0927\u0928 \u092c\u0924\u093e\u092f\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 2004:\u00a0 RBI <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0928\u0947<\/span><b> MFI \u090b\u0923 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u094b<\/span><b> \u092a\u094d\u0930\u093e\u0925\u092e\u093f\u0915\u0924\u093e \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u090b\u0923 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">(Priority Sector Lending- PSL) \u092e\u0947\u0902 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0924\u0925\u093e MFI \u0915\u094b \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0928 \u0915\u0947 \u090f\u0915 \u0938\u093e\u0927\u0928 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0928\u094d\u092f\u0924\u093e \u0926\u0940\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><\/span>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938<\/b><\/h4>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 GVA \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u093e \u092f\u094b\u0917\u0926\u093e\u0928: \u0928\u0947\u0936\u0928\u0932 \u0915\u093e\u0909\u0902\u0938\u093f\u0932 \u0911\u092b \u090f\u092a\u094d\u0932\u093e\u0907\u0921 \u0907\u0915\u094b\u0928\u0949\u092e\u093f\u0915 \u0930\u093f\u0938\u0930\u094d\u091a<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> (NCAER) \u0915\u0947 \u090f\u0915 \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930, <\/span><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 2018-19 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0928\u0947 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0938\u0915\u0932 \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f\u0935\u0930\u094d\u0926\u094d\u0927\u0928<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">(Gross Value Added- GVA) \u092e\u0947\u0902 \u0932\u0917\u092d\u0917<\/span><b> 2% \u0915\u093e \u092f\u094b\u0917\u0926\u093e\u0928<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0926\u093f\u092f\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u090b\u0923\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092d\u094c\u0917\u094b\u0932\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0924\u0930\u0923: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u090b\u0923 \u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u092b\u094b\u0932\u093f\u092f\u094b \u0915\u093e<\/span><b> 76% \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092e\u0947\u0902 \u0939\u0948, \u091c\u092c\u0915\u093f<\/span><b> 24% \u0936\u0939\u0930\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092e\u0947\u0902 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0947\u0915\u094d\u091f\u0930 \u0915\u0947 \u090b\u0923 \u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u092b\u094b\u0932\u093f\u092f\u094b \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f: 31 \u092e\u093e\u0930\u094d\u091a, 2024 \u0924\u0915, <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0947\u0915\u094d\u091f\u0930 \u0915\u093e <\/span><b>\u0938\u0915\u0932 \u090b\u0923 \u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u092b\u094b\u0932\u093f\u092f\u094b<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> (Gross Loan Portfolio- GLP) <\/span><b>24.5% \u092c\u0922\u093c\u0915\u0930<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092a\u093f\u091b\u0932\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0947 <\/span><b>\u20b93.48 \u0932\u093e\u0916 \u0915\u0930\u094b\u0921\u093c <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0938\u0947<\/span><b> \u20b94.33 \u0932\u093e\u0916 \u0915\u0930\u094b\u0921\u093c<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0924\u0915 \u092a\u0939\u0941\u0901\u091a \u0917\u092f\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u090b\u0923\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u093e\u0930\u094d\u0937\u093f\u0915 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u091c\u0942\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0902\u0924 \u0924\u0915 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u090b\u0923\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0930\u094d\u0937 -\u0926\u0930-\u0935\u0930\u094d\u0937<\/span><b> 18.3% \u0915\u0940 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0939\u0941\u0908, \u0939\u093e\u0932\u093e\u0901\u0915\u093f<\/span><b> \u0921\u093f\u092b\u0949\u0932\u094d\u091f \u0926\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092d\u0940 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0941\u0908 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u090b\u0923 \u0935\u0938\u0942\u0932\u0940 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u092e\u0940 \u0914\u0930 \u0926\u0947\u0928\u0926\u093e\u0930\u093f\u092f\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0907\u0902\u0921\u0938\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940 \u0928\u0947\u091f\u0935\u0930\u094d\u0915 \u0924\u0925\u093e \u0907\u0902\u0921\u093f\u092f\u093e \u0930\u0947\u091f\u093f\u0902\u0917\u094d\u0938 \u0915\u0947 \u0906\u0901\u0915\u095c\u0947\u0921\u093c\u0947 \u090b\u0923 \u0938\u0902\u0917\u094d\u0930\u0939 \u092e\u0947\u0902 \u0917\u093f\u0930\u093e\u0935\u091f \u0914\u0930 \u0926\u0947\u0928\u0926\u093e\u0930\u093f\u092f\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0926\u0930\u094d\u0936\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u093e \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0917\u0930\u0940\u092c\u0940 \u0909\u0928\u094d\u092e\u0942\u0932\u0928: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0935\u094d\u092f\u0915\u094d\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b \u091b\u094b\u091f\u0947 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u093e\u092f \u0936\u0941\u0930\u0942 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092f\u093e \u0909\u0928\u0915\u093e \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u0915\u0930\u0928\u0947,<\/span><b>\u00a0 \u0906\u092f \u0909\u0924\u094d\u092a\u0928\u094d\u0928 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0930\u0928\u0947 \u0924\u0925\u093e <\/span><b>\u092a\u0930\u093f\u0935\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0917\u0930\u0940\u092c\u0940 \u0938\u0947 \u092c\u093e\u0939\u0930 \u0928\u093f\u0915\u093e\u0932\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0926\u0926<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0938\u0936\u0915\u094d\u0924\u0940\u0915\u0930\u0923: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e\u0913\u0902 \u092a\u0930 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0927\u094d\u092f\u093e\u0928 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925, \u092f\u0939 \u0909\u0928\u0915\u0940 <\/span><b>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u094d\u0935\u0924\u0902\u0924\u094d\u0930\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0928\u093f\u0930\u094d\u0923\u092f \u0932\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938: \u091b\u094b\u091f\u0947 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u093e\u092f\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0938\u092e\u0930\u094d\u0925\u0928<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0930\u0915\u0947, \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938<\/span><b> \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u0940\u092f \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0924\u0925\u093e \u0930\u094b\u091c\u0917\u093e\u0930 \u0938\u0943\u091c\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u092f\u094b\u0917\u0926\u093e\u0928<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0926\u0947\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092f\u0939 <\/span><b>\u092a\u0930\u093f\u0935\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e, \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0938\u0947\u0935\u093e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0914\u0930 <\/span><b>\u092c\u0947\u0939\u0924\u0930 \u0930\u0939\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0924\u0915 \u092c\u0947\u0939\u0924\u0930 \u092a\u0939\u0941\u0901\u091a \u0915\u094b \u0938\u0915\u094d\u0937\u092e \u092c\u0928\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0928: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901 \u0935\u0902\u091a\u093f\u0924 \u0906\u092c\u093e\u0926\u0940 \u0915\u094b \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0938\u0947\u0935\u093e\u0913\u0902 \u0924\u0915 \u092a\u0939\u0941\u0901\u091a \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, \u0924\u0925\u093e \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f\u0927\u093e\u0930\u093e \u0915\u0940 \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0905\u0902\u0924\u0930 \u0915\u094b \u0938\u092e\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u00a0<\/span><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0928 \u0915\u093e \u090f\u0915 \u091a\u093e\u0932\u0915<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u092f\u0939 \u0938\u0940\u0927\u0947 \u0924\u094c\u0930 \u092a\u0930 <\/span><b>SDG 1 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">(\u0917\u0930\u0940\u092c\u0940 \u0909\u0928\u094d\u092e\u0942\u0932\u0928),<\/span><b> SDG 5 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">(\u0932\u0948\u0902\u0917\u093f\u0915 \u0938\u092e\u093e\u0928\u0924\u093e) \u0914\u0930<\/span><b> SDG 8<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> (\u0938\u092d\u094d\u092f \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0914\u0930 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938) \u0915\u094b \u0938\u0902\u092c\u094b\u0927\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<span class=\"vc_green_button\"><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<h4><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0930\u0924 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0936\u094d\u0930\u0947\u0923\u093f\u092f\u093e\u0901<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><b>\u0917\u0948\u0930-\u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0915\u0902\u092a\u0928\u0940-\u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e-\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901 (Non-Banking Financial Company &#8211; Micro-Finance Institutions -NBFC-MFIs): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u093f\u0936\u093f\u0937\u094d\u091f NBFC \u0928\u0947 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0928 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u0938\u0947 <\/span><b>\u0928\u093f\u092e\u094d\u0928 \u0906\u092f \u0935\u0930\u094d\u0917 \u0915\u0947 \u0932\u094b\u0917\u094b\u0902 \u0915\u094b \u092c\u093f\u0928\u093e \u0915\u093f\u0938\u0940 \u091c\u092e\u093e\u0928\u0924 \u0915\u0947 \u091b\u094b\u091f\u0947 \u090b\u0923 \u0909\u092a\u0932\u092c\u094d\u0927 \u0915\u0930\u093e\u0928\u0947 \u092a\u0930 \u0927\u094d\u092f\u093e\u0928 \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u093f\u0924 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u093f\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><b>30 \u091c\u0942\u0928 2024 \u0924\u0915,<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> NBFC-MFI <\/span><b>1,68,747 \u0915\u0930\u094b\u0921\u093c \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0940 \u092c\u0915\u093e\u092f\u093e \u090b\u0923 \u0930\u093e\u0936\u093f \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 <\/span><b>\u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u090b\u0923 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0947 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u092c\u0921\u093c\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0902, \u091c\u094b<\/span><b> \u0915\u0941\u0932 \u0909\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917 \u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u092b\u094b\u0932\u093f\u092f\u094b \u0915\u093e 39.8%<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><b>\u092c\u0948\u0902\u0915: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0932\u093e\u0907\u0938\u0947\u0902\u0938 \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901, \u091c\u094b \u091c\u092e\u093e \u0938\u094d\u0935\u0940\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0930\u0928\u0947, \u090b\u0923 \u0926\u0947\u0928\u0947, \u0924\u0925\u093e \u0935\u094d\u092f\u0915\u094d\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u090f\u0935\u0902 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u093e\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0938\u0947\u0935\u093e\u090f\u0901 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0905\u0927\u093f\u0915\u0943\u0924 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-weight: 400;\">30 \u091c\u0942\u0928 2024 \u0924\u0915,<\/span><b> \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b-\u0915\u094d\u0930\u0947\u0921\u093f\u091f \u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u092b\u094b\u0932\u093f\u092f\u094b \u092e\u0947\u0902 \u0926\u0942\u0938\u0930\u093e \u0938\u092c\u0938\u0947 \u092c\u0921\u093c\u093e \u0939\u093f\u0938\u094d\u0938\u093e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0915\u093e<\/span><b> \u0915\u0941\u0932 \u092c\u0915\u093e\u092f\u093e \u090b\u0923 1,38,003 \u0915\u0930\u094b\u0921\u093c \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948, \u091c\u094b <\/span><b>\u0915\u0941\u0932 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u0915\u094d\u0930\u0947\u0921\u093f\u091f \u0915\u093e 32.5%<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><b>\u0932\u0918\u0941 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u092c\u0948\u0902\u0915 (Small Finance Banks- SFBs): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u093f\u0936\u093f\u0937\u094d\u091f \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u0928\u093e \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0935\u0902\u091a\u093f\u0924 \u0924\u0925\u093e \u0905\u0938\u0947\u0935\u093f\u0924 \u0935\u0930\u094d\u0917\u094b\u0902 \u0915\u094b \u092c\u0941\u0928\u093f\u092f\u093e\u0926\u0940 \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0938\u0947\u0935\u093e\u090f\u0901 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u0940 \u0917\u0908 \u0939,<\/span><b>, <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u091c\u093f\u0928\u092e\u0947\u0902 <\/span><b>\u091b\u094b\u091f\u0947 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u093e\u092f, \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0924\u0925\u093e <\/span><b>\u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u0909\u0926\u094d\u092f\u092e \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><b>30 \u091c\u0942\u0928 2024 \u0924\u0915, SFB \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u0915\u0941\u0932 72,430 \u0915\u0930\u094b\u0921\u093c \u0930\u0941<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092a\u092f\u0947 \u0915\u0940 \u090b\u0923 \u0930\u093e\u0936\u093f \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0915\u0940 <\/span><b>\u0915\u0941\u0932 \u0939\u093f\u0938\u094d\u0938\u0947\u0926\u093e\u0930\u0940 17.1%<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0917\u0948\u0930-\u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0915\u0902\u092a\u0928\u093f\u092f\u093e\u0901 (Non-Banking Financial Companies- NBFC): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901, \u091c\u094b \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u092e\u093e\u0928 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u0948\u0938\u0947 \u090b\u0923 \u0926\u0947\u0928\u093e \u0914\u0930 \u0928\u093f\u0935\u0947\u0936 \u0915\u0930\u0928\u093e, \u092a\u0930\u0902\u0924\u0941 <\/span><b>\u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0932\u093e\u0907\u0938\u0947\u0902\u0938 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0930\u0916\u0924\u0940\u0902 \u092f\u093e \u092e\u093e\u0902\u0917 \u091c\u092e\u093e \u0938\u094d\u0935\u0940\u0915\u093e\u0930 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0915\u0930\u0924\u0940\u0902<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0905\u0928\u094d\u092f (\u0917\u0948\u0930-\u0932\u093e\u092d\u0915\u093e\u0930\u0940 MFI \u0938\u0939\u093f\u0924): \u0917\u0948\u0930-\u0932\u093e\u092d\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0938\u0902\u0917\u0920\u0928<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">,<\/span><b> \u091f\u094d\u0930\u0938\u094d\u091f \u092f\u093e \u0927\u093e\u0930\u093e 8 \u0915\u0947 \u0924\u0939\u0924 \u0915\u0902\u092a\u0928\u093f\u092f\u094b\u0902\u092f\u093e\u0901 \u091c\u0948\u0938\u0940 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">, \u091c\u094b \u0932\u093e\u092d \u0915\u0947 \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u0915\u0947 \u092c\u093f\u0928\u093e \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e-\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u0917\u0924\u093f\u0935\u093f\u0927\u093f\u092f\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0902\u0932\u0917\u094d\u0928 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0906\u091c\u0940\u0935\u093f\u0915\u093e \u092e\u093f\u0936\u0928 (National Rural Livelihood Mission- NRLM) <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092f\u0939 \u0905\u092a\u0928\u0947<\/span><b> \u0938\u094d\u0935\u092f\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0938\u092e\u0942\u0939 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0932\u093f\u0902\u0915\u0947\u091c \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">(SHG-BLP) \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u091c\u0917\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092d\u0940 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u092f\u094b\u0917\u0926\u093e\u0928 \u0926\u0947\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><\/span>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u090b\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>\u090b\u0923 \u092e\u093e\u0902\u0917 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u092e\u0940:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0949\u0930\u094d\u092a\u094b\u0930\u0947\u091f \u090b\u0923 \u092e\u093e\u0902\u0917 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u092e\u0940 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923<\/span><b> \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0916\u0941\u0926\u0930\u093e \u0924\u0925\u093e \u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u090b\u0923 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0913\u0930 \u0905\u0917\u094d\u0930\u0938\u0930 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0939\u094b \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0930\u093f\u091c\u0930\u094d\u0935 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0928\u0947 <\/span><b>\u0935\u093f\u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u092e\u093e\u0928\u0926\u0902\u0921\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0915\u0920\u094b\u0930 \u0915\u0930<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0926\u093f\u092f\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 <\/span><b>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u092a\u094b\u0937\u0923 \u0915\u0940 \u0936\u0930\u094d\u0924\u0947\u0902 \u0915\u0920\u094b\u0930 \u0939\u094b \u0917\u0908<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0907\u0938\u0932\u093f\u090f, \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0924\u0925\u093e NBFC \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u090b\u0923 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0940<\/span><b> \u0926\u0930 \u0918\u091f\u0915\u0930 12% \u0930\u0939\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0909\u092e\u094d\u092e\u0940\u0926 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0939\u0948, \u091c\u094b <\/span><b>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u0935\u0930\u094d\u0937 25 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0941\u0932 19 \u0932\u093e\u0916 \u0915\u0930\u094b\u0921\u093c \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u094b\u0917\u0940, \u091c\u094b \u092a\u093f\u091b\u0932\u0947 <\/span><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 22 \u0932\u093e\u0916 \u0915\u0930\u094b\u0921\u093c \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0925\u0940\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u092a\u094d\u0930\u093e\u0925\u092e\u093f\u0915\u0924\u093e \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u090b\u0923 \u0926\u092c\u093e\u0935: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u093e\u0925\u092e\u093f\u0915\u0924\u093e \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u090b\u0923 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f \u0915\u094b \u092a\u0942\u0930\u093e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u093e \u0926\u093e\u092f\u093f\u0924\u094d\u0935 \u0938\u094c\u0902\u092a\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u092a\u094d\u0930\u093e\u0925\u092e\u093f\u0915\u0924\u093e \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u090b\u0923, \u090f\u0915 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092a\u0939\u0932 \u0939\u0948 \u091c\u093f\u0938\u0915\u0947 \u0924\u0939\u0924 \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0915\u092e \u092c\u094d\u092f\u093e\u091c \u0926\u0930 \u092a\u0930 \u0928\u093f\u0930\u094d\u0926\u093f\u0937\u094d\u091f \u092a\u094d\u0930\u093e\u0925\u092e\u093f\u0915\u0924\u093e \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0935\u0947\u0936 \u0915\u093e \u090f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0936\u0924 \u0906\u0935\u0902\u091f\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u0935\u0930\u094d\u0924\u092e\u093e\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0947\u0935\u0932 NBFC-MFI \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902<\/span><b> \u092a\u0902\u091c\u0940\u0915\u0943\u0924 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0939\u0940 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0925\u092e\u093f\u0915\u0924\u093e \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093e\u092e\u093f\u0924 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li aria-level=\"2\"><b>PSL \u0915\u0947 \u0924\u0939\u0924 \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f<\/b>\n<ul>\n<li><b>\u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u0940\u092f \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0924\u0925\u093e \u0932\u0918\u0941 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u092c\u0948\u0902\u0915:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0938\u092e\u093e\u092f\u094b\u091c\u093f\u0924 \u0928\u093f\u0935\u0932 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u090b\u0923 (Adjusted Net Bank Credit- ANBC) \u0915\u093e <\/span><b>75 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0936\u0924 \u092f\u093e \u2018\u0911\u092b-\u092c\u0948\u0932\u0947\u0902\u0938 \u0936\u0940\u091f \u090f\u0915\u094d\u0938\u092a\u094b\u091c\u0930\u2019<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> (Credit Equivalent Amount of Off-Balance Sheet Exposure- CEOBE) \u0915\u0947 <\/span><b>\u0938\u092e\u0924\u0941\u0932\u094d\u092f \u090b\u0923 \u0930\u093e\u0936\u093f, \u091c\u094b \u092d\u0940 \u0905\u0927\u093f\u0915<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u094b\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span class=\"vc_green_button\"><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u090b\u0923\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u2018\u0905\u0902\u0921\u0930\u0930\u093e\u0907\u091f\u093f\u0902\u0917\u2019 \u0909\u0938 \u092a\u094d\u0930\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e \u0915\u094b \u0915\u0939\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u091c\u093f\u0938\u0915\u0947 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e<\/span><b> \u090b\u0923\u0926\u093e\u0924\u093e, \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e \u0915\u094b \u0927\u0928 \u0909\u0927\u093e\u0930 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e \u0915\u093e \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f\u093e\u0902\u0915\u0928 \u0924\u0925\u093e \u0906\u0915\u0932\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0939\u0948\u0964<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\"><\/span><\/p>\n<ul>\n<li><b>RBI \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0935\u093f\u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0917\u0948\u0930-\u092c\u0948\u0902\u0915 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 (NBFC-MFI) \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0926\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0940 \u092c\u094d\u092f\u093e\u091c \u0926\u0930 \u0915\u0940 \u0938\u0940\u092e\u093e \u0915\u094b \u0939\u091f\u093e\u0928\u0947 \u0938\u0947 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u090b\u0923\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0924\u0940\u0935\u094d\u0930 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0939\u0941\u0908 \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u0907\u0938\u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925,<\/span><b> \u090b\u0923\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u2018\u0905\u0902\u0921\u0930\u0930\u093e\u0907\u091f\u093f\u0902\u0917 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e-\u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0906\u0927\u093e\u0930<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092a\u0930 \u0915\u0940 \u091c\u093e\u090f\u0917\u0940, \u0924\u0925\u093e <\/span><b>\u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e \u0915\u0947 \u0906\u0927\u093e\u0930 \u092a\u0930 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e \u092a\u094d\u0930\u0940\u092e\u093f\u092f\u092e \u0935\u0938\u0942\u0932\u093e \u091c\u093e\u090f\u0917\u093e\u0964<\/b><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u090b\u0923 \u0905\u0902\u0924\u0930\u093e\u0932 \u0915\u094b \u092a\u093e\u091f\u0928\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u090b\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u094b \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0905\u0902\u0924\u093f\u092e \u091b\u094b\u0930 \u0924\u0915 \u090b\u0923 \u0935\u093f\u0924\u0930\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0924\u0925\u093e \u0935\u0902\u091a\u093f\u0924 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0906\u092c\u093e\u0926\u0940 \u0915\u094b \u0938\u0936\u0915\u094d\u0924 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u090b\u0923 \u0905\u0902\u0924\u0930\u093e\u0932 \u0915\u094b \u092a\u093e\u091f\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092f\u093e\u0938\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0926\u0947\u0916\u093e \u091c\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0917\u0924\u093f: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u090b\u0923 \u0935\u093f\u0924\u0930\u0923, \u0938\u0902\u0917\u094d\u0930\u0939 \u0914\u0930 \u0928\u093f\u0917\u0930\u093e\u0928\u0940 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940 \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0938\u0947 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0915\u0941\u0936\u0932 \u0914\u0930 \u0938\u094d\u0915\u0947\u0932\u0947\u092c\u0932 \u092c\u0928 \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0928\u093f\u091c\u0940 \u092a\u0942\u0902\u091c\u0940 \u0915\u093e \u0909\u0926\u092f: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0907\u0938 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0940 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0914\u0930 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u092e\u093e\u0902\u0917 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925, \u0928\u093f\u091c\u0940 \u092a\u0942\u0902\u091c\u0940 \u0924\u0947\u091c\u0940 \u0938\u0947 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 (MFI) \u0915\u0940 \u0913\u0930 \u0906\u0915\u0930\u094d\u0937\u093f\u0924 \u0939\u094b \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0906\u0917\u0947 \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u092e\u093f\u0932 \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u090b\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>\u0915\u092e \u0932\u093e\u092d:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0916\u0930\u093e\u092c \u090b\u0923\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0905\u0927\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0935\u0927\u093e\u0928 \u0932\u093e\u092d\u092a\u094d\u0930\u0926\u0924\u093e \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u092c\u0922\u093c\u0940 \u0939\u0941\u0908 \u092c\u094d\u092f\u093e\u091c \u0926\u0930\u0947\u0902: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092c\u0948\u0902\u0915 \u092e\u093e\u0930\u094d\u091c\u093f\u0928 \u0915\u0940 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<\/span><b> \u0938\u092d\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u091a\u094d\u091a \u0926\u0930\u0947\u0902 \u0935\u0938\u0942\u0932 \u0938<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u090b\u0923 \u0938\u0947 \u092a\u0930\u0939\u0947\u091c: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0924\u094d\u0930\u0941\u091f\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0907\u0938 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u094b \u090b\u0923 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0939\u093f\u091a\u0915\u093f\u091a\u093e \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 <\/span><b>\u0915\u092e \u0938\u0947\u0935\u093e \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u094b\u0902\u0917\u0947\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u090b\u0923 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a <\/span><b>\u0905\u0924\u094d\u092f\u0927\u093f\u0915 \u090b\u0923\u0917\u094d\u0930\u0938\u094d\u0924\u0924\u093e \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0909\u091a\u094d\u091a \u2018\u0921\u093f\u092b\u0949\u0932\u094d\u091f\u2019 \u0926\u0930\u0947\u0902 \u0939\u094b<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0905\u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0902\u0917\u0947\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940\u0917\u0924 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0924\u094d\u0930\u0941\u091f\u093f \u0938\u0947 <\/span><b>\u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u0915 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0905\u0938\u094d\u0925\u093f\u0930\u0924\u093e \u092a\u0948\u0926\u093e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0915\u093e <\/span><b>\u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 \u092a\u0930 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092a\u0921\u093c \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u0941\u092a\u093e\u0932\u0928 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u090b\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0938\u0947 \u0938\u0916\u094d\u0924 \u0928\u093f\u092f\u092e\u0928 \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0905\u0928\u0941\u092a\u093e\u0932\u0928 \u0932\u093e\u0917\u0924 \u092c\u0922\u093c \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u2018\u090f\u0935\u0930-\u0917\u094d\u0930\u0940\u0928\u093f\u0902\u0917\u2019 \u0911\u092b \u0932\u094b\u0928: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0907\u0938 \u0905\u092d\u094d\u092f\u093e\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u090b\u0923\u0926\u093e\u0924\u093e \u092e\u094c\u091c\u0942\u0926\u093e \u090b\u0923\u094b\u0902 \u0915\u094b \u091a\u0941\u0915\u093e\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u0928\u090f \u090b\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0905\u0938\u094d\u0925\u093e\u092f\u0940 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0924\u094d\u0930\u0941\u091f\u093f \u0915\u094b \u0930\u094b\u0915\u093e \u091c\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u0939\u093e\u0932\u093e\u0901\u0915\u093f, \u0907\u0938\u0938\u0947 \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e \u0915\u0940 \u0935\u093e\u0938\u094d\u0924\u0935\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f \u091b\u093f\u092a \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0907\u0938\u0938\u0947 \u0905\u0924\u093f-\u090b\u0923\u0917\u094d\u0930\u0938\u094d\u0924\u0924\u093e \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947<\/span><b> \u092d\u0935\u093f\u0937\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0924\u094d\u0930\u0941\u091f\u093f \u0915\u093e \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e \u092c\u0922\u093c \u091c\u093e\u0924\u093e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u0938\u092e\u0917\u094d\u0930 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>\u092e\u0941\u0916\u094d\u092f\u0927\u093e\u0930\u093e \u0915\u0947 \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0924\u0941\u0932\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0909\u091a\u094d\u091a \u092c\u094d\u092f\u093e\u091c \u0926\u0930: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0932\u0947\u0928-\u0926\u0947\u0928 \u0915\u0940 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u0938\u0940\u092e\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u092b\u093f\u0930 \u092d\u0940 <\/span><b>\u0909\u0928 \u0932\u0947\u0928-\u0926\u0947\u0928 \u0915\u0940 \u0932\u093e\u0917\u0924 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930 \u0924\u0925\u093e \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u0924 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u094b \u0909\u0928 \u0938\u092d\u0940 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u090f\u0915 \u092c\u0921\u093c\u0940 \u0938\u092e\u0938\u094d\u092f\u093e \u092a\u0948\u0926\u093e \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><span style=\"font-weight: 400;\">\u0938\u0941\u0926\u0942\u0930 \u0924\u0925\u093e \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947\u0935\u093e \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0936\u093e\u0938\u0928\u093f\u0915 \u090f\u0935\u0902 \u0938\u0902\u092d\u093e\u0930-\u0924\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940\u092f \u0935\u094d\u092f\u092f \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>MFI \u0915\u0940 \u092a\u0930\u093f\u091a\u093e\u0932\u0928 \u0932\u093e\u0917\u0924 \u092a\u094d\u0930\u093e\u092f\u0903 \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u091a\u094d\u091a \u092c\u094d\u092f\u093e\u091c \u0926\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u093f\u0924 \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/b><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u090b\u0923 \u092a\u0930 \u091a\u0942\u0915: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092f\u0947 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901 \u092c\u093f\u0928\u093e \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0938\u0902\u092a\u093e\u0930\u094d\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0915\u0947 \u090b\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0924\u094d\u0930\u0941\u091f\u093f \u0914\u0930 \u0916\u0930\u093e\u092c \u090b\u0923\u094b\u0902 \u0915\u093e \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e \u092c\u0922\u093c \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e \u092a\u094d\u0930\u093e\u092f\u0903 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 MFI \u092f\u093e \u0905\u0928\u094c\u092a\u091a\u093e\u0930\u093f\u0915 \u090b\u0923\u0926\u093e\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0938\u0947 \u0915\u0908 \u090b\u0923 \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u090b\u0923 \u0915\u093e \u0938\u094d\u0924\u0930 \u0905\u0938\u094d\u0925\u093f\u0930 \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u0935\u093f\u0937\u092e \u0935\u093f\u0924\u0930\u0923: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u092a\u0942\u0930\u094d\u0935\u0940 \u0914\u0930 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930-\u092a\u0942\u0930\u094d\u0935\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902<\/span><b> \u090b\u0923 \u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u092b\u094b\u0932\u093f\u092f\u094b \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u092c\u0921\u093c\u0940 \u0939\u093f\u0938\u094d\u0938\u0947\u0926\u093e\u0930\u0940 37% \u0939\u0948, \u0907\u0938\u0915\u0947 \u092c\u093e\u0926 \u0926\u0915\u094d\u0937\u093f\u0923\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 27% \u0914\u0930 \u092a\u0936\u094d\u091a\u093f\u092e\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 15% \u0939\u093f\u0938\u094d\u0938\u0947\u0926\u093e\u0930\u0940<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li aria-level=\"2\"><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 2022 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0924\u0915, <\/span><b>\u090b\u0923 \u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u092b\u094b\u0932\u093f\u092f\u094b \u0915\u093e 82% \u0939\u093f\u0938\u094d\u0938\u093e \u0926\u0938 \u0930\u093e\u091c\u094d\u092f\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u093f\u0924<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0925\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u092a\u0942\u0902\u091c\u0940 \u0924\u0915 \u0938\u0940\u092e\u093f\u0924 \u092a\u0939\u0941\u0901\u091a: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">MFI \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u0947 \u092a\u0930\u093f\u091a\u093e\u0932\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0927\u0928 \u091c\u0941\u091f\u093e\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930\u0928\u093e \u092a\u0921\u093c\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0916\u093e\u0938 \u0924\u094c\u0930 \u092a\u0930 \u0909\u0928 \u0926\u0947\u0936\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902, \u091c\u0939\u093e\u0901 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u092c\u093e\u091c\u093e\u0930 \u0905\u0935\u093f\u0915\u0938\u093f\u0924 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><b>\u0926\u093e\u0928\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e \u092b\u0902\u0921\u093f\u0902\u0917 \u0924\u0925\u093e \u0905\u0928\u0941\u0926\u093e\u0928 \u092a\u0930 \u0905\u0924\u094d\u092f\u0927\u093f\u0915 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930\u0924\u093e <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0909\u0928\u0915\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092f\u0940 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0915\u094b \u0938\u0940\u092e\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u093e\u0915\u094d\u0937\u0930\u0924\u093e \u0915\u093e \u0905\u092d\u093e\u0935: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e\u0913\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0915\u094d\u0938\u0930 \u090b\u0923 \u0915\u0940 \u0936\u0930\u094d\u0924\u094b\u0902, \u092a\u0941\u0928\u0930\u094d\u092d\u0941\u0917\u0924\u093e\u0928 \u0926\u093e\u092f\u093f\u0924\u094d\u0935\u094b\u0902 \u0924\u0925\u093e \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u0915\u0940 \u0938\u092e\u091d \u0915\u093e \u0905\u092d\u093e\u0935 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li aria-level=\"2\"><b>\u0916\u0930\u093e\u092c \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u093e\u0915\u094d\u0937\u0930\u0924\u093e \u090b\u0923 \u0915\u0947 \u0926\u0941\u0930\u0941\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0914\u0930 \u092a\u0941\u0928\u0930\u094d\u092d\u0941\u0917\u0924\u093e\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925\u0924\u093e \u0915\u093e \u0915\u093e\u0930\u0923 \u092c\u0928 \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/b><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u0905\u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u0924 \u091c\u092e\u0940\u0928\u0940 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u0915\u0940 \u0909\u092a\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u091c\u092e\u0940\u0928\u0940 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u092a\u0930 \u0935\u0939 \u092c\u0941\u0928\u093f\u092f\u093e\u0926\u0940 \u0922\u093e\u0901\u091a\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948, \u091c\u094b \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b-\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 (Micro-Finance Institutions- MFI), \u0932\u0918\u0941 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u0940\u092f \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<span class=\"vc_green_button\"><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<h4><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0947 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0938\u092e\u093f\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0928 \u092a\u0930 \u0930\u0902\u0917\u0930\u093e\u091c\u0928 \u0938\u092e\u093f\u0924\u093f (2008): \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0928 \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0930\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902<\/span><b> \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u0940 \u092d\u0942\u092e\u093f\u0915\u093e \u092a\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0936 \u0921\u093e\u0932\u093e <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0917\u092f\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400; text-align: justify;\" aria-level=\"1\"><b>\u0935\u093e\u0908.\u090f\u091a \u092e\u093e\u0932\u0947\u0917\u093e\u092e \u0938\u092e\u093f\u0924\u093f (2011): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0907\u0938\u0915\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u0928\u093e \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0930\u093f\u091c\u0930\u094d\u0935 \u092c\u0948\u0902\u0915 (RBI) \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e<\/span><b> \u0935\u0930\u094d\u0937 2010 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0902\u0927\u094d\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0926\u0947\u0936 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0915\u091f \u0915\u0940 \u092a\u0943\u0937\u094d\u0920\u092d\u0942\u092e\u093f<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 <\/span><b>\u092e\u0941\u0926\u094d\u0926\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u091a\u093f\u0902\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u093e \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u0940 \u0917\u0908 \u0925\u0940\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><\/span>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u0939\u0932<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>SHG-\u092c\u0948\u0902\u0915 \u0932\u093f\u0902\u0915\u0947\u091c \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e (SHG-Bank Linkage Programme- SHG-BLP):<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> NABARD \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0935\u0930\u094d\u0937 1992 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u0941\u0930\u0942 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0925\u093e\u0964 \u0907\u0938 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e \u0915\u0947 \u0924\u0939\u0924 \u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0938\u094d\u0935\u092f\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092c\u091a\u0924 \u0916\u093e\u0924\u0947 \u0916\u094b\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0905\u0928\u0941\u092e\u0924\u093f \u0926\u0940 \u0917\u0908 \u0925\u0940\u0964<\/span>\n<ul>\n<li><b>\u0938\u094d\u0935\u092f\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0938\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0938\u0916\u093f\u092f\u093e\u0901 \u092e\u0927\u094d\u092f\u0938\u094d\u0925 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u094b \u0938\u094d\u0935\u092f\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u0926\u0938\u094d\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b <\/span><b>\u0932\u0947\u0928-\u0926\u0947\u0928 \u0924\u0925\u093e \u0906\u0935\u0947\u0926\u0928 \u092a\u094d\u0930\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>NABARD \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u0907\u0915\u094d\u0935\u093f\u091f\u0940 \u092b\u0902\u0921: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">NABARD \u0928\u0947 \u0938\u0947\u092e\u0940-\u0907\u0915\u094d\u0935\u093f\u091f\u0940 \u0914\u0930 \u0905\u0927\u0940\u0928\u0938\u094d\u0925 \u090b\u0923 \u0938\u093e\u0927\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 MFI \u0915\u0940 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<\/span><b> \u0935\u0930\u094d\u0937 2006 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b \u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0921\u0947\u0935\u0932\u092a\u092e\u0947\u0902\u091f \u090f\u0902\u0921 \u0907\u0915\u094d\u0935\u093f\u091f\u0940 \u092b\u0902\u0921<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> (Micro Finance Development and Equity Fund- MFDEF) \u092c\u0928\u093e\u092f\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u092a\u094d\u0930\u0927\u093e\u0928\u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u092e\u0941\u0926\u094d\u0930\u093e \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0928\u0947 \u0917\u0948\u0930-\u0915\u0949\u0930\u094d\u092a\u094b\u0930\u0947\u091f, \u0917\u0948\u0930-\u0915\u0943\u0937\u093f \u0932\u0918\u0941\/\u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u0909\u0926\u094d\u092f\u092e\u094b\u0902 \u0915\u094b 10 \u0932\u093e\u0916 \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 \u0924\u0915 \u0915\u093e \u090b\u0923 \u0909\u092a\u0932\u092c\u094d\u0927 \u0915\u0930\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0935\u0930\u094d\u0937 2015 \u092e\u0947\u0902 \u0907\u0938\u0947 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0930\u0902\u092d \u0915\u093f\u092f\u093e \u0925\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0928\u093e\u092c\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0915\u093e \u0908-\u0936\u0915\u094d\u0924\u093f \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e (e-Shakti Programme of NABARD): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0908-\u0936\u0915\u094d\u0924\u093f \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u093e\u0925\u092e\u093f\u0915 \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0938\u094d\u0935\u092f\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0916\u093e\u0924\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u092c\u0928\u093e\u0928\u093e \u0914\u0930 \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u0926\u0938\u094d\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u092e\u093e\u0935\u0947\u0936\u0928 \u0915\u0947 \u0926\u093e\u092f\u0930\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0932\u093e\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u092a\u0940\u090f\u092e \u0938\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u091f \u0935\u0947\u0902\u0921\u0930\u094d\u0938 \u0906\u0924\u094d\u092e\u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930 \u0928\u093f\u0927\u093f (\u092a\u0940\u090f\u092e \u0938\u094d\u0935\u0928\u093f\u0927\u093f): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0906\u0935\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u0936\u0939\u0930\u0940 \u092e\u093e\u092e\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u093e\u0932\u092f (\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930) \u0928\u0947 \u0932\u0917\u092d\u0917 50 \u0932\u093e\u0916 \u0938\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u091f \u0935\u0947\u0902\u0921\u0930\u094d\u0938 \u0915\u094b \u090f\u0915 \u0935\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0940 \u0905\u0935\u0927\u093f \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f 10,000 \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 \u0924\u0915 \u0915\u0947 \u091c\u092e\u093e\u0928\u0924 \u092e\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0936\u0940\u0932 \u092a\u0942\u0902\u091c\u0940 \u090b\u0923 \u0915\u0940 \u0938\u0941\u0935\u093f\u0927\u093e \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0907\u0938 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u0915\u094b \u0936\u0941\u0930\u0942 \u0915\u093f\u092f\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><b>\u0915\u0941\u0926\u0941\u092e\u094d\u092c\u0936\u094d\u0930\u0940 (Kudumbashree): <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u092f\u0939 \u0915\u0947\u0930\u0932 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0935\u0930\u094d\u0937 1998 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u0941\u0930\u0942 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0938\u0936\u0915\u094d\u0924\u0940\u0915\u0930\u0923 \u090f\u0935\u0902 \u0917\u0930\u0940\u092c\u0940 \u0909\u0928\u094d\u092e\u0942\u0932\u0928 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e \u0939\u0948\u0964<\/span>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"2\"><span style=\"font-weight: 400;\">\u092f\u0939 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u092a\u0930 \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u093f\u0924 \u0939\u0948, \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0914\u0930 \u0936\u0939\u0930\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u0938\u094d\u0935\u092f\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 (SHGs) \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u092c\u091a\u0924, \u090b\u0923 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0924\u0915 \u092a\u0939\u0941\u0901\u091a \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u090b\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f RBI \u0915\u093e \u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u0922\u093e\u0901\u091a\u093e<\/b>\n<ul>\n<li aria-level=\"2\"><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 2011 \u092e\u0947\u0902 NBFC-MFIs \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0917\u094d\u0930\u093e\u0939\u0915-\u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u093f\u0924 \u092a\u094d\u0930\u0925\u093e\u0913\u0902 \u092a\u0930 \u0927\u094d\u092f\u093e\u0928 \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0941\u090f \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u090f\u0915 \u0905\u0932\u0917 \u0936\u094d\u0930\u0947\u0923\u0940 \u092c\u0928\u093e\u0908 \u0917\u0908, \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e \u090b\u0923\u0917\u094d\u0930\u0938\u094d\u0924\u0924\u093e \u0915\u094b \u0938\u0940\u092e\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0914\u0930 \u092a\u093e\u0930\u0926\u0930\u094d\u0936\u0940 \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u0923\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0935\u0930\u094d\u0937 2022 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092e\u0928\u094d\u0935\u093f\u0924 \u0926\u093f\u0936\u093e-\u0928\u093f\u0930\u094d\u0926\u0947\u0936<\/b>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"3\"><span style=\"font-weight: 400;\">RBI \u0928\u0947 \u0905\u092c \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u092f\u094b\u0917\u094d\u092f \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u090b\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f 300,000 \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 \u0915\u0940 \u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u092f \u0918\u0930\u0947\u0932\u0942 \u0938\u0940\u092e\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"3\"><span style=\"font-weight: 400;\">NBFC-MFIs \u0932\u093e\u0907\u0938\u0947\u0902\u0938 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0905\u0930\u094d\u0939\u0924\u093e \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u092e-\u0938\u0947-\u0915\u092e 75% \u0938\u0902\u092a\u0924\u094d\u0924\u093f \u0939\u094b\u0928\u0940 \u091a\u093e\u0939\u093f\u090f \u0914\u0930 NBFC \u092a\u0930 \u0938\u0940\u092e\u093e \u0915\u094b \u092a\u0939\u0932\u0947 \u0915\u0940 10% \u0915\u0940 \u0924\u0941\u0932\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0922\u093c\u093e\u0915\u0930 25% \u0915\u0930 \u0926\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><b>\u090b\u0923 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u092a\u0930 \u0938\u0932\u093e\u0939: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u090f\u0915 \u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u090b\u0923 \u0926\u0947\u0928\u0947 \u0938\u0947 \u0930\u094b\u0915\u0928\u0947 \u0914\u0930 &#8220;\u090f\u0935\u0930\u0917\u094d\u0930\u0940\u0928&#8221; \u090b\u0923 \u091c\u0948\u0938\u0940 \u0905\u0928\u0948\u0924\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u0938\u0902\u092c\u094b\u0927\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u092e\u092f-\u0938\u092e\u092f \u092a\u0930 \u0938\u0932\u093e\u0939 \u091c\u093e\u0930\u0940 \u0915\u0940 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li aria-level=\"2\"><b>\u0928\u093f\u0930\u0902\u0924\u0930 \u0928\u093f\u0917\u0930\u093e\u0928\u0940: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">RBI \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u0940 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u0928\u093f\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u094d\u0930\u0947\u0921\u093f\u091f \u0938\u0942\u091a\u0928\u093e \u0915\u0902\u092a\u0928\u093f\u092f\u094b\u0902 (CIC) \u0915\u094b \u0935\u093e\u0938\u094d\u0924\u0935\u093f\u0915 \u0938\u092e\u092f \u0921\u0947\u091f\u093e \u092a\u094d\u0930\u0938\u094d\u0924\u0941\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092a\u0930 \u091c\u094b\u0930 \u0926\u0947\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u0906\u0917\u0947 \u0915\u0940 \u0930\u093e\u0939<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li><b>\u0935\u093f\u0928\u093f\u092f\u093e\u092e\u0915 \u0928\u093f\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u094b \u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 \u0915\u0930\u0928\u093e: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0938\u092d\u0940 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0905\u092d\u093f\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u0925\u093e\u0913\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u090f\u0915\u0930\u0942\u092a\u0924\u093e \u0938\u0941\u0928\u093f\u0936\u094d\u091a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f <\/span><b>RBI \u0915\u0947 \u0938\u0941\u0938\u0902\u0917\u0924 \u0926\u093f\u0936\u093e-\u0928\u093f\u0930\u094d\u0926\u0947\u0936\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0915\u0921\u093c\u093e\u0908 \u0938\u0947 \u0905\u0928\u0941\u092a\u093e\u0932\u0928 \u0932\u093e\u0917\u0942 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0938\u0902\u0924\u0941\u0932\u093f\u0924 \u0928\u093f\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e: \u0928\u0940\u0924\u093f \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0924\u093e\u0913\u0902<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0924\u0925\u093e <\/span><b>\u092c\u0948\u0902\u0915\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0915\u094d\u0930\u0947\u0921\u093f\u091f \u0935\u093f\u0924\u0930\u0923<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u094b \u092c\u093e\u0927\u093f\u0924 \u0915\u093f\u090f \u092c\u093f\u0928\u093e \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930\u0924\u093e \u0938\u0941\u0928\u093f\u0936\u094d\u091a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0936\u0941\u0930\u0941\u0906\u0924\u0940 \u091a\u0947\u0924\u093e\u0935\u0928\u0940 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0927\u094d\u092f\u093e\u0928 \u0926\u0947\u0928\u093e \u091a\u093e\u0939\u093f\u090f\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u090b\u0923 \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u0938\u0924\u094d\u092f\u093e\u092a\u0928: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u090b\u0923\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0905\u0902\u0924\u093f\u092e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0940 \u0928\u093f\u0917\u0930\u093e\u0928\u0940 \u0915\u0930\u0915\u0947 \u0938\u0941\u0928\u093f\u0936\u094d\u091a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0915\u0947 \u0909\u0928\u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0907\u091a\u094d\u091b\u093f\u0924 \u0924\u0930\u0940\u0915\u0947 \u0938\u0947 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u093e\u0915\u094d\u0937\u0930\u0924\u093e \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u093e:<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u091c\u093f\u092e\u094d\u092e\u0947\u0926\u093e\u0930\u0940 \u0938\u0947 \u0909\u0927\u093e\u0930 \u0932\u0947\u0928\u0947, \u092a\u0941\u0928\u0930\u094d\u092d\u0941\u0917\u0924\u093e\u0928 \u0926\u093e\u092f\u093f\u0924\u094d\u0935\u094b\u0902 \u0914\u0930 <\/span><b>\u0936\u093f\u0915\u093e\u092f\u0924 \u0928\u093f\u0935\u093e\u0930\u0923 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0930\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092c\u0921\u093c\u0947 \u092a\u0948\u092e\u093e\u0928\u0947 \u092a\u0930 \u091c\u093e\u0917\u0930\u0942\u0915\u0924\u093e \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e \u0906\u092f\u094b\u091c\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u091c\u094b\u0916\u093f\u092e \u0928\u094d\u092f\u0942\u0928\u0940\u0915\u0930\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930: \u0909\u0927\u093e\u0930\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0905\u0924\u094d\u092f\u0927\u093f\u0915 \u090b\u0923 \u0932\u0947\u0928\u0947 \u0938\u0947 \u0930\u094b\u0915\u0928\u0947 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f MFI \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u090b\u0923 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0938\u093e\u091d\u093e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0928\u093e\u0964<\/span><\/li>\n<li><b>\u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0917\u0924 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923: <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0938\u0947\u0935\u093e \u0935\u093f\u0924\u0930\u0923 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f MFI, SHG \u0938\u0941\u0935\u093f\u0927\u093e\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0924\u0925\u093e <\/span><b>\u092c\u0948\u0902\u0915 \u0938\u0916\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u094d\u0930\u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u0923<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0914\u0930 <\/span><b>\u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0935\u0947\u0936<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><b>\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u0930\u094d\u0937<\/b><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b>\u0909\u091a\u093f\u0924 \u090b\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0925\u093e\u0913\u0902 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0924\u0925\u093e \u0907\u0938\u0915\u0940 <\/span><b>\u092e\u091c\u092c\u0942\u0924 \u0928\u093f\u0917\u0930\u093e\u0928\u0940 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u092c\u0948\u0902\u0915\u093f\u0902\u0917 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0915\u094b \u0938\u0941\u0928\u093f\u0936\u094d\u091a\u093f\u0924 <\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u0915\u0930\u0928\u093e, <\/span><b>\u0938\u094d\u0925\u093e\u092f\u0940 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0914\u0930 <\/span><b>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930\u0924\u093e \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> \u0939\u0948\u0964<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0938\u0902\u0926\u0930\u094d\u092d \u092c\u0948\u0902\u0915, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 (\u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924) \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u094b \u0906\u0915\u094d\u0930\u093e\u092e\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u090b\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930 \u092a\u093f\u091b\u0932\u0940 \u0917\u0932\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0926\u094b\u0939\u0930\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924\u0940\u092f \u0905\u0938\u094d\u0925\u093f\u0930\u0924\u093e \u0915\u093e \u0916\u0924\u0930\u093e \u092a\u0948\u0926\u093e \u0939\u094b \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 (Microfinance)\u00a0 \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0924\u0925\u093e \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u092c\u0948\u0902\u0915 (National Bank for Agriculture and Rural Development- NABARD) \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0935\u0930\u094d\u0937 1998 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0939\u093e\u092f\u0915 \u0928\u0940\u0924\u093f&hellip; <a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/current-affairs\/microfinance-in-india\/\">Continue reading <span class=\"screen-reader-text\">\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0928\u0947\u0902\u0938<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":37,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4818],"tags":[],"paper":[4828],"subject":[4839],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112967"}],"collection":[{"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/37"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112967"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112967\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":112968,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112967\/revisions\/112968"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112967"},{"taxonomy":"paper","embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/paper?post=112967"},{"taxonomy":"subject","embeddable":true,"href":"https:\/\/pwonlyias.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/subject?post=112967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}